گروه جهادی فارغالتحصیلان مفید: روایتی جامع از سه دهه خدمت در قلب محرومیت
در فرهنگ مجتمع آموزشی مفید، مفهوم «تعهد» فراتر از دیوارهای کلاس درس معنا میشود. این تعهد، پس از فارغالتحصیلی نه تنها کمرنگ نمیشود، بلکه در قالب حرکتی ریشهدار و پویا به نام «مجمع جهادی فارغالتحصیلان مفید» تجلی مییابد. این گروه، که بیش از سه دهه از فعالیت مستمر آن میگذرد، نمادی از مسئولیتپذیری اجتماعی، سازندگی و پیوند ناگسستنی میان نسلهای مختلف دانشآموختگان مفید است. این گزارش، با استناد به اطلاعات رسمی و مصاحبهای اختصاصی با دبیر مجمع، به بازخوانی داستان این حرکت خودجوش و الهامبخش میپردازد.
ریشههای یک حرکت؛ از سنگر دفاع تا سنگر سازندگی
برای درک عمیق این حرکت، باید به سالهای پس از جنگ تحمیلی بازگشت؛ دورانی که فرهنگ ایثار و خدمت، نبض جامعه بود. آقای حسین دلروشن، فارغالتحصیل دوره ۴۰ و دبیر فعلی مجمع جهادی، نقطه آغاز این مسیر را اینگونه روایت میکند:
«بعد از جنگ تحمیلی، جمعی از فارغالتحصیلان که کنار هم جبهه را گذرانده بودند، سعی کردند برای ادامه میراث شهدای مفید و رفقای شهیدشان، فعالیتی را در راستای فضایی که در جبههها وجود داشت و به عنوان یادگاری از شهیدان، ایجاد کنند. آنها این مسئولیت را بر دوش خودشان حس میکردند که در قبال آبادانی کشور و کمک به مردم، جمعی را به نیت آبادانی و ساخت و ساز کشور شکل دهند. در این راستا اولین اردوی جهادی در بهمن سال ۱۳۶۸ در آبادان برگزار شد که پروژه اصلی آن، نقشهبرداری مناطق تخریب شده و تفکیک زمینهای خرابشده در آبادان بود.»
البته این فرهنگ خدمترسانی حتی پیش از این نیز در میان دانشآموزان دبیرستان ریشه داشت. اولین جرقههای این حرکت در تابستان سال ۱۳۵۹ زده شد؛ زمانی که جمعی از دانشآموزان دورههای اول و دوم دبیرستان، برای بازسازی و جهاد به روستاهای اطراف قروه در استان کردستان رفتند و پس از مشاهده آثار تربیتی عمیق بر دانشآموزان و تأثیرات مثبت فرهنگی و اقتصادی در منطقه، این مسیر ادامه یافت.
اهداف دوگانه: آبادانی وطن، خودسازی انسان
اردوی جهادی مفید تنها به ساختوساز خلاصه نمیشود. این حرکت بر دو ستون اصلی استوار است که هم به جامعه و هم به فرد شرکتکننده توجه دارد. آقای دلروشن این نگاه دوگانه را اینطور تشریح میکند:
«ما به دو صورت به این اردوها نگاه میکنیم. نمود بیرونی، در حقیقت این است که ما به عنوان افرادی که شرایط مطلوبتر یا امتیاز مثبتی نسبت به افراد آسیبپذیر جامعه داریم، وظیفهای بر گردن ماست تا جایی که از دستمان برمیآید این شرایط را برای آنها هم فراهم کنیم. همچنان که این کار، خیر است و در جهت آبادانی کشور. این هدف بیرونی میتواند اولویت اصلی باشد.»
«اما یک هدف دیگر که اهمیت آن کمتر نیست، نمود درونی است. ما به عنوان کسی که در رفاه و در محیط شهری زندگی میکند، به واسطه فضایی که در آن قرار میگیریم، سختیهایی را به مدت دو هفته متحمل میشویم. این سختیها باعث میشود ابتدا قدر داشتههای خودمان را بدانیم. و بعد اینکه اگر در آینده از این جمع کسی به منصب و مقامی رسید، درکی از فضای جامعه داشته باشد؛ اینکه در روستاهای مرزی چه شرایطی وجود دارد. این تجربه زیسته کوتاه میتواند باعث شود که اگر کسی از میان ما تصمیمگیر شود، با دید بازتری قدم بردارد.»
جغرافیای خدمت: سفری به پهنای ایران
تعهد گروه جهادی فارغالتحصیلان مفید، مرز جغرافیایی نمیشناسد. کارنامه این گروه، سفری است به گستره ایران، از شمالغرب تا جنوبشرق و از شمالشرق تا جنوبغرب. هر نوروز، مقصدی جدید برای خدمت انتخاب میشود و تاکنون سیونه دوره از این اردوها در نقاط زیر برگزار شده است:
- دهه ۶۰: بندرعباس، سوسنگرد، هرمزگان (میناب، حاجیآباد)، بوشهر، آبادان و خرمشهر.
- دهه ۷۰: ابوموسی، منطقه بشاگرد، بوشهر، آبادان و خرمشهر، بندر ریگ، خورموج و کاکی بوشهر.
- دهه ۸۰: جم بوشهر، محمدآباد ریگان کرمان، شبانکاره بوشهر، رودبار جنوب کرمان، بندر دیر بوشهر، تنگه ارم بوشهر، الیگودرز لرستان، بروجن چهارمحال و بختیاری، شوقان و پیشقلعه خراسان شمالی.
- دهه ۹۰ و ۱۴۰۰: اسفراین خراسان شمالی، درح خراسان جنوبی، زیارت بوشهر، فهرج کرمان، بشاگرد هرمزگان، اندیکا خوزستان، ریگان کرمان، دلگان سیستان و بلوچستان و مراوهتپه در استان گلستان.
این فهرست بلند، نشان از تداوم و استمراری دارد که با وجود تمام سختیها، هرگز متوقف نشده است.
پلی میان نسلها؛ خاطرات و پیوندها
یکی از ارزشمندترین دستاوردهای این اردوها، ایجاد پیوندی عمیق میان نسلهای گوناگون فارغالتحصیلان مفید است. فضایی که در آن، دانشآموخته دوره چهلم در کنار دانشآموخته دوره سیوپنجم برای یک هدف مشترک تلاش میکند. آقای دلروشن این پیوند را با خاطرهای شخصی توصیف میکند:
«اولین حضور من در قطار برای رفتن به سمت کرمان، خاطره جالبی است. ما چهار دوست از فارغالتحصیلان دوره ۴۰ بودیم و بقیه گروه از سالهای دیگر. تصور میکردم تا پایان اردو ما چهار نفر با هم خواهیم بود، اما با شروع سفر، کمکم فارغالتحصیلان بزرگتر و قدیمیتر به کوپه ما آمدند و با دوستانی آشنا شدم که تا قبل از آن سفر نمیشناختم. به واسطه عقبهای که همه از مفید داشتیم با هم آشنا شدیم. من حس میکردم میتوانم آینده خودم را در دوستانی که مثلاً ۵ سال از من زودتر فارغالتحصیل شده بودند، ببینم و این برای من یک تجربه و خاطره بسیار جالب بود.»
مسئولین مدرسه در کنار جهادیها
حضور گرم معلمان و دبیران ادوار مختلف مدرسه نیز به این پیوند میاننسلی، عمق و اصالت بیشتری میبخشد. این همراهی، نه تنها یادآور ارتباط استاد و شاگردی در محیط مدرسه است، بلکه فضایی از دلگرمی و انتقال تجربه را در شرایط سخت اردو فراهم میکند. آقای دلروشن با اشاره به این حضور ارزشمند، جزئیات بیشتری را بیان میکند:
«بله. ما همواره سعی داشتیم از دبیران خودمان یا ادوار مختلف مدرسه در اردو حضور داشته باشند. به عنوان مثال اکنون آقای علی طباطبایی که ریاست اردوی امسال را بر عهده دارند، از معلمان من بودند و درس کار و فناوری را به من میآموختند. از دیگر دبیران عزیزی که ما را همراهی میکردند، آقای امید شمساللهی بودند که رئیس اردوی دو سال پیش بودند. همچنین جناب آقای میرقاسمی خیلی در اردوها حضور داشتهاند و به ما سر میزنند. به نظر من، حضور این دبیران و مسئولان همواره باعث بهتر شدن جو اردو، دلگرمی و رغبت بیشتر دوستانی میشود که در اردوها شرکت میکنند.»
شکستن دیوارهای نامرئی: اردو جهادی و تغییر جهانبینی
این سفر دوهفتهای، تنها جغرافیای فیزیکی را طی نمیکند، بلکه سفری است درونی که مرزهای ذهنی را جابجا میکند. تجربهای که آقای دلروشن آن را «شکستن حصارها» مینامد:
«با توجه به زندگی ما در تهران و فضای شهری خاصی که تجربه میکنیم، خیلی از تجربیات را نداشتیم. انگار که ما داخل یک حصار، خود را جمع کردهایم و از بیرون بیاطلاع هستیم. نمیدانیم کنار مردم و در روستاها چه خبر است. این اردوها، حداقل برای من، این مرزها را شکست و باعث شد تا دید بازتری نسبت به وضعیت فرهنگی و اقتصادی کشورم داشته باشم. مثلاً شاید تا قبل از آن، من نسبت به یک مرزنشین بلوچ احساسی نداشته باشم، ولی بعد از نشست و برخاست و آشنایی با آنان، متوجه میشوم که چه انسانهای خوبی هستند و میتوانم با آنها ارتباط و دوستی شکل بدهم و به نظر من این اتفاق بسیار مثبتی است.»
ساختار یک حرکت خودجوش: استقلال و همبستگی
رمز پایداری این حرکت در ساختار منسجم و در عین حال مستقل آن نهفته است. مجمع جهادی فارغالتحصیلان مفید، یک مجموعه کاملاً خودجوش و مستقل است که هیچگونه وابستگی مالی یا ساختاری به نهادهای دولتی یا غیردولتی ندارد. تمام فرآیندهای برنامهریزی، شناسایی مناطق، تأمین مالی و اجرایی توسط خود فارغالتحصیلان مدیریت میشود. این مجموعه توسط یک شورای مرکزی متشکل از فارغالتحصیلان دورههای مختلف اداره میشود و یک نفر به عنوان دبیر مجمع، مسئولیت هماهنگیهای کلان را بر عهده دارد. تمام فعالیتها داوطلبانه بوده و هزینهها از طریق کمکهای مردمی و مشارکت خود اعضا تأمین میگردد که این خود، گواهی بر اصالت و سلامت این حرکت مردمی است.
چالشها و نگاه به آینده: میراثی برای نسلهای بعد
تداوم یک حرکت مستقل برای بیش از سه دهه، بدون شک با چالشهای فراوانی همراه بوده است. دبیر مجمع جهادی با اشاره به این موضوع، دغدغههای خود را اینگونه بیان میکند:
«در حال حاضر با توجه به شرایط اقتصادی سختی که هست و یا حمایتهایی که سالهای گذشته داشتیم و اکنون نداریم، برگزار کردن اردوی جهادی واقعاً کار سختی است. من خودم را وارث شهدای مفید و دورههای ۷ و ۸ مفید و افرادی که جهادی را شکل دادند، میدانم و این باعث میشود در این مسیر بمانم و آن را به نسلهای بعد انتقال دهم. در سالهای گذشته مدرسه مفید، جهادی فارغالتحصیلی را یکی از افتخارات خود میدانست و کمکهای زیادی داشت که اکنون کمرنگ شده است. امیدوارم روزی دوباره مدرسه مفید به اردوهای جهادی فارغالتحصیلان خود افتخار کند و توجه کند.»
با وجود تمام این چالشها، آنچه این حرکت را زنده و پویا نگه داشته، همان روح مفید، یعنی همت، صمیمیت و ایمان به هدف است. گروه جهادی فارغالتحصیلان مفید، تنها یک گروه سازندگی نیست؛ بلکه یک مکتب انسانسازی است که درس مسئولیتپذیری و همدلی را در عمل به نسلهای مختلف میآموزد و این میراث، ارزشمندترین دستاورد آن است.